در مباحث حقوق بانکی و مسئولیت مدنی بانک، اصطلاحات و موضوعات فراوانی وجود دارند که عموم مردم ممکن است اطلاعات کاملی از آنها نداشته باشند. یکی از موضوعاتی که در عرصه حقوق بانکی همواره مورد بحث و بررسی قرار میگیرد، بحث عقود بانکی است. قوانین و مقررات کشور ما و نظام بانکداری ایران، نوع خاصی از حقوق بانکداری را ارائه میدهد که به آن بانکداری بدون ربا یا بانکداری اسلامی گفته میشود. این نوع از بانکداری، موجب میشود تا قراردادها و عقود بانکی نیز تحت تاثیر قوانین و مقررات خاصی قرار بگیرند.
حقوق بانکی در نظام حقوقی ایران، بر اساس قوانین شرعی و حقوقی اشکال خاصی نداشته و در قالب قراردادهایی در بین بانک و مشتریان قابل تنظیم هستند. در رابطه با عقود بانکی، اگر بخواهیم مهمترین عقود بانکی را نام ببریم، شاید عقود مضاربه، مشارکت مدنی، فروش اقساطی، اجاره به شرط تملیک، قرضالحسنه و جعاله جزو مهمترین آنها باشند. دو دسته مهم از عقود بانکی نیز عقود مشارکتی و مبادلهای هستند که در این مطلب قصد داریم به معرفی مهمترین این عقود بپردازیم و شما را با ویژگیها و کاربردهای هر یک آشنا سازیم:
عقود مشارکتی
یکی از انواع عقود بانکی، عقود مشارکتی است. در این عقود، بانک سرمایهای را که مشتری برای شروع یک فعالیت اقتصادی نیاز دارد، فراهم میسازد و پس از راهاندازی کسب و کار موردنظر توسط مشتری و رسیدن به سوددهی، در سود آن شریک میشود. در عقود مشارکتی، قبل از اتمام فعالیت اقتصادی، سود ثابت و قطعی تعیین میشود.
در این عقود، تنها میتوان نسبت و درصد مشارکت در سود را تعیین کرد تا مشتری پس از رسیدن به سود، آن درصد مشخص را به بانک پرداخت نماید. در واقع بانک در مورد عقود مشارکتی نمیتواند در قالب یک عقد، تسهیلات یا وام راهاندازی کسب و کار، مبلغی را به مشتری خود پرداخت کند و به منظور آن، سود ثابت و مشخصی را از او دریافت کند. در صورتی که در رابطه با عقود بانکی به مشکلی برخوردهاید، مشورت با یک وکیل بانکی باتجربه بهترین راهحل است.
انواع عقود مشارکتی
به طور کلی میتوان عقود مضاربه، مشارکت مدنی، مشارکت حقوقی، مزارعه و مساقات را در دسته مهمترین عقود مشارکتی گنجاند.
مضاربه
یکی دیگر از انواع عقود بانکی، عقود مضاربه است. به منظور این عقد، بانک سرمایهای را برای انجام یک فعالیت اقتصادی تأمین میکند و مشتری نیز متعهد میشود فعالیت تجاری را که در موضوع قرارداد مضاربه ذکر کرده است، انجام دهد و سود ناشی از آن فعالیت را بین خود و بانک تقسیم نماید.
مزارعه
از انواع عقود بانکی، میتوان به عقد مزارعه اشاره کرد که بر اساس آن، یکی از طرفین قرارداد، ملکی را به شخص دیگری واگذار میکند و طرف دیگر یا مشتری بانک به مدت معینی در آن زراعت کرده و در آخر، سود ناشی از فروش محصولات کشاورزی را بین خود و بانک تقسیم میکند.
مشارکت مدنی
یکی از عقود پرکاربرد بانکی که در فضای کسب و کار ایران رایج است، عقد مشارکت مدنی نام دارد. به منظور این عقد، دو شخص مانند بانک و مشتری، سرمایههای نقدی و غیرنقدی خود را جمع کرده و به یک فعالیت اقتصادی میپردازند و در آخر در سود حاصل شده، شریک میشوند.
مشارکت حقوقی
همانند سایر عقود بانکی، بانک میتواند در قالب عقود مشارکت حقوقی، به تامین سرمایه و خرید سهام شرکتهای سهامی پرداخته و در نهایت بعد از پایان دوره مالی آن شرکت، با یک نسبت مشخص در سود حاصل شده سهیم شود.
مساقات
عقود مساقات نیز یکی دیگر از عقود بانکی است که امروزه در کشور رواج پیدا کرده است. در مساقات، یک طرف صاحب باغ میوهای بوده و طرف دیگر مسئول عمل آوردن محصول آن باغ میشود. در آخر نیز سود حاصل از فروش میوه و محصول، بین طرفین تقسیم میشود.
عقود مبادلهای
عقود مبادلهای از انواع عقود بانکی هستند که امکان تعیین نرخ ثابت سود در آنها وجود دارد. در واقع، در عقود مبادلهای، بانک یک کمک هزینه مالی را پرداخت میکند و در مقابل، اجازه دارد درصد ثابت و قطعی سود را به صورت منظم و اغلب ماهیانه از مشتری دریافت کند. این عقود معمولاً در مواردی استفاده میشوند که مشتری قصد دارد به خرید کالا و تجهیزاتی بپردازد؛ اما توانایی پرداخت آن وجه نقد را ندارد؛ به همین دلیل، با تنظیم عقود مبادلهای با بانک، سرمایه برای خرید کالا و تجهیزات موردنیاز خود را تامین میکند.
انواع عقود مبادلهای
سلف
یکی دیگر از عقود بانکی، عقد سلف است که در آن، بانک به منظور حمایت از تولیدکننده، محصولات او را پیش خرید کرده و در نهایت با پایان دوره قرارداد، محصولاتی که پیش خرید نموده است را میفروشد و سود ناشی از آن را دریافت میکند. وکیل سعیده فرهادی نژاد، وکیل باتجربه بانکی، آماده است تا شما را در زمینه انواع عقود بانکی راهنمایی کرده و به سوالات شما عزیزان پاسخ دهد.
جعاله
به منظور عقد جعاله، بانک با یک پیمانکار که میتواند شخص حقیقی یا حقوقی باشد، قراردادی را منعقد میکند و در مقابل سود مشخصی را به عنوان دستمزد دریافت میکند.
فروش اقساطی
به طور کلی، بانکها میتوانند به منظور عقد فروش اقساطی، مبلغ مشخصی را برای مشتری تامین نموده و سود ثابت و قطعی را به صورت اقساطی از مشتری دریافت کنند. مشتری نیز موظف است در سررسیدهای مشخص، اقساط فروش را به همراه سود تعیین شده بانک، پرداخت نماید. در عقد فروش اقساطی، بانک میتواند مواد اولیه تولید، وسایل تولید، اموال غیرمنقول مانند مسکن و لوازم منزل را برای مشتری تامین نماید.
اجازه به شرط تملیک
بر اساس این عقد، بانک مال مورد نظر را میخرد و اقساط و سود آن را محاسبه میکند. سپس آن مال را به مشتری اجاره میدهد و در نهایت بر اساس قوانین و مندرجات قرارداد، آن را به مالکیت مشتری در میآورد. به طور کلی، کسب اطلاعاتی جامع و کامل در مورد انواع چک بانکی و قوانین بانکی، برای تمامی مشتریان بانکی امری لازم و ضروری است. از این رو در این مطلب سعی کردیم شما را با با بخش مهمی از قوانین بانکی در رابطه با انواع عقود بانکی آشنا سازیم.
نکته پایانی
در رابطه با نظام حقوق بانکی، یکی از مباحث مهم که همواره مورد بحث و بررسی متخصصان قرار میگیرد، عقود بانکی است. عقود بانکی انواع مختلفی دارند و ممکن است به دلایل مختلفی بین بانک و مشتری منعقد شوند. در این مطلب سعی شد به بررسی انواع عقود بانکی و مهمترین آنها پرداخت شود.
