در نظام حقوق کیفری ایران، جرایم به دو دسته‌ی «قابل گذشت» و «غیرقابل گذشت» تقسیم می‌شوند. این تقسیم‌بندی تأثیر زیادی بر روند رسیدگی قضایی، نحوه‌ی شکایت، پیگیری و حتی مجازات مجرم دارد. با تصویب قانون جدید مجازات اسلامی و به‌روزرسانی برخی مواد قانونی، تغییراتی در فهرست و نحوه برخورد با جرایم قابل گذشت ایجاد شده است. در این مقاله از وبسایت رسمی سعیده فرهادی نژاد به صورت جامع و کاربردی به بررسی این دسته از جرایم، ویژگی‌های آن‌ها و تغییرات قانونی جدید می‌پردازیم.
جرم قابل گذشت چیست؟
جرم قابل گذشت جرمی است که تعقیب، رسیدگی و اجرای مجازات آن منوط به شکایت شاکی خصوصی است. به عبارت دیگر، اگر شاکی خصوصی از شکایت خود صرف‌نظر کند (گذشت کند)، پرونده مختومه شده و متهم دیگر تحت پیگرد قانونی قرار نمی‌گیرد.
در این جرایم، جنبه‌ی خصوصی جرم بر جنبه‌ی عمومی آن غلبه دارد. بنابراین، رضایت یا عدم رضایت شاکی تأثیر مستقیمی بر ادامه روند رسیدگی دارد.
بیشتر بخوانید» در بسیاری از پرونده‌های جرایم قابل گذشت، شاکی و متهم می‌توانند با گذشت یا صلح، روند رسیدگی را متوقف کنند. اما در مواردی مثل پرونده‌های دیه، آگاهی از قوانین و نحوه صحیح پیگیری حق و حقوق بسیار مهم است. به همین دلیل مراجعه به بهترین وکیل دیه در مشهد می‌تواند کمک کند تا روند مصالحه یا مطالبه دیه به شکل قانونی و مطمئن انجام شود.
ویژگی های جرایم قابل گذشت
شروع تعقیب با شکایت شاکی
برخلاف جرایم غیرقابل گذشت، در جرایم قابل گذشت، دادسرا بدون شکایت نمی‌تواند تعقیب را آغاز کند.
بیشتر بخوانید» حد در قانون مجازات اسلامی چیست؟
قابلیت مختومه شدن با گذشت شاکی
هر زمان که شاکی از شکایت خود صرف‌نظر کند، حتی در مرحله اجرای حکم، پرونده متوقف و مختومه می‌شود.
ماهیت خصوصی جرم
هدف اصلی در این جرایم، جبران ضرر شخصی شاکی است نه حفظ نظم عمومی.
عدم لزوم دخالت دادستان در فقدان شاکی
در صورت گذشت شاکی، حتی اگر جرم محرز باشد، مقامات قضایی حق ادامه روند را ندارند.
تغییرات قانون جدید درباره جرایم قابل گذشت
در قانون جدید مجازات اسلامی (مصوب ۱۳۹۲) و اصلاحات بعدی، برخی جرایم که قبلا غیرقابل گذشت تلقی می‌شدند، اکنون قابل گذشت شده‌اند. همچنین، قانون‌گذار فهرستی از جرایم قابل گذشت را در ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی به‌صورت رسمی اعلام کرده است.
بیشتر بخوانید» حکم استفاده از سلاح سرد و مجازات آن در حقوق ایران
ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی:
در جرایم قابل گذشت، تعقیب و ادامه رسیدگی و اجرای مجازات با گذشت شاکی یا مدعی خصوصی متوقف می‌شود.
فهرست برخی جرایم قابل گذشت در قانون جدید
در ادامه تعدادی از مهم‌ترین جرایم قابل گذشت که در قانون جدید صراحتا ذکر شده یا در رویه قضایی به‌عنوان جرم قابل گذشت تلقی می‌شوند، آورده شده است:
- توهین به اشخاص (ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی)
توهین ساده و غیرمشدد قابل گذشت است و با گذشت شاکی متوقف می‌شود. - تهدید (ماده ۶۶۹)
تهدید به ضرر شاکی در امور مالی یا حیثیتی، در صورت گذشت شاکی قابل پیگیری نیست. - ضرب و جرح عمدی ساده (ماده ۶۱۴)
چنانچه آسیب واردشده منجر به شکستگی یا نقص عضو نشود، جرم قابل گذشت است. - افترا و نشر اکاذیب (مواد ۶۹۷ و ۶۹۸)
در صورتی که آسیب به حیثیت شخصی وارد شده باشد، با گذشت شاکی پیگرد منتفی می‌شود. - تصرف عدوانی و مزاحمت ملکی (ماده ۶۹۰)
در بسیاری از موارد قابل گذشت تلقی می‌شود، مخصوصا در دعاوی ملکی خصوصی.
جرایم غیرقابل گذشت کدامند؟
برای تکمیل بحث باید اشاره کنیم که جرایمی مانند قتل عمد، تجاوز، قاچاق مواد مخدر، محاربه، سرقت مسلحانه، اخلال در نظم عمومی و… غیرقابل گذشت هستند. یعنی حتی اگر شاکی گذشت کند، دولت همچنان مجاز به پیگرد و صدور حکم است.
آیا دادگاه می‌تواند جرمی را قابل گذشت تشخیص دهد؟
بله. در مواردی که قانون صراحت ندارد و جرم در هیچ‌یک از فهرست‌های رسمی قرار نگرفته است، قاضی می‌تواند با در نظر گرفتن شرایط جرم، سابقه متهم و میزان ضرر، جرم را قابل گذشت تشخیص دهد.
آثار گذشت شاکی در جرایم قابل گذشت
مختومه شدن پرونده
با گذشت شاکی، حتی در مرحله‌ی اجرای حکم، پرونده بسته می‌شود.
عدم درج سابقه کیفری
در صورت گذشت، معمولا سابقه کیفری برای متهم ثبت نمی‌شود یا بعداً قابل پاک شدن است.
آزادی متهم در بازداشت موقت
اگر متهم در بازداشت باشد، با گذشت شاکی، فوراً آزاد می‌شود.
اهمیت مراجعه به وکیل در جرایم قابل گذشت
اگر شما به عنوان شاکی یا متهم درگیر پرونده‌ای با ماهیت قابل گذشت هستید، مراجعه به وکیل کیفری می‌تواند روند پرونده را ساده‌تر، سریع‌تر و قانونی‌تر پیش ببرد. وکیل با بررسی جزئیات می‌تواند تشخیص دهد که آیا جرم قابل گذشت است یا خیر، چه زمان باید رضایت داده شود و چگونه از حقوق موکل دفاع کند.
نتیجه گیری
جرایم قابل گذشت در قانون جدید ایران نقش مهمی در شخصی‌سازی عدالت کیفری ایفا می‌کنند. قانون‌گذار با در نظر گرفتن جنبه‌های خصوصی برخی جرایم، امکان پایان یافتن پرونده با رضایت شاکی را فراهم کرده است. آشنایی با این دسته از جرایم برای عموم مردم، وکلا، دانشجویان حقوق و حتی قضات ضروری است. در مواجهه با چنین جرایمی، آگاهی حقوقی و استفاده از مشاوره وکیل متخصص، بهترین تصمیم‌گیری را ممکن می‌سازد.
